Historie & herbestemming
Historie & herbestemming van de Luciakerk in Ravenstein
Een barokke kerk met een bijzonder verleden en een nieuwe toekomst.
De Sint-Luciakerk opende in 1735 haar deuren en is de enige barokke parochiekerk in Nederland. Vandaag de dag wordt ze herbestemd, zodat dit rijksmonument behouden blijft voor Ravenstein en volgende generaties.
De geschiedenis van de kerk
In de vrijstaat Ravenstein kon godsdienstvrijheid, en daar kon een katholieke kerk gebouwd worden. Toen de parochiekerk te klein werd, startte een loterij om de nieuwe kerk te financieren. In 1735 opende de Sint-Luciakerk haar deuren.
De kerk staat in het midden van de oude stad, op de hoek van de Marktstraat en de Sint-Luciastraat. Haar koepel en toren bepalen het silhouet van Ravenstein. De bouwstijl is Duitse barok, en de Luciakerk is de enige katholieke kerk in deze stijl in Nederland.
Sidney van den Bergh
Wethouder gemeente Oss
Een interieur in beweging
Ooit had de kerk drie barokke altaren, maar die zijn er niet meer. En zo is het interieur in de loop der jaren nog veel meer veranderd.
1875 - 1878
1912-1913
1930
1953
Over het vestingstadje Ravenstein
Ravenstein werd in 1360 gesticht en was tijdens de Tachtigjarige Oorlog een veilige haven voor katholieken. Het stadje heeft veel cultuurhistorisch erfgoed, van de korenmolen De Nijverheid tot het Leerlooierijmuseum en het Philips van Kleef Bolwerck. Aan de Maas ligt het stadje centraal in een gebied dat met de Meanderende Maas een belangrijke natuurtoeristische trekpleister wordt.
Van instandhouding naar herbestemming
De Luciakerk wordt niet alleen bewaard, maar ook opnieuw gebruikt. Om het monument voor Ravenstein te behouden, is herbestemming noodzakelijk, en eerst is een forse restauratie nodig.
Voorafgaand aan de koop heeft het parochiebestuur de kerk aan de eredienst onttrokken. Interieurelementen met beschermde status blijven eigendom van het parochiebestuur. Het bisdom heeft bijzondere bepalingen opgesteld die deel uitmaken van de koop en de herbestemming.
De bouwkundige staat
In 2022 zijn we een bouwkundige verkenning gestart om de technische staat van de Luciakerk te bepalen. Dat heeft veel nieuwe gegevens en inzichten opgeleverd. Deze data zijn van belang voor het plan van aanpak nu, maar ook voor later.
Bij de verkenning hebben we het hele monument in kaart gebracht samen met de gemeente Oss, Bureau Hylkema, Constructiebureau De Prouw, de MvL Groep, Bouwbedrijf van Dinther, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Monumentenwacht en restauratie-experts. Dit zijn de belangrijkste uitkomsten:
De constructie
De grootste uitdaging zit in de balkenconstructie die de kap en het plafondgewelf draagt. In de afgelopen 290 jaar is die op meerdere plekken verzwakt door vochtschade, insectenaantasting en veroudering. De schade is technisch te herstellen, en bij openingen in het plafond in 2023 bleek de kap slim opgebouwd. Om gevolgschade te voorkomen, wordt de constructie duurzaam gerestaureerd.
Van Tienen Aannemersbedrijf uit Nijmegen herstelt de aangetaste onderdelen van de spanten en de houten sloffen waarop ze rusten. Het beschadigde hout wordt verwijderd en hersteld met epoxyhars. Met speciale fiberstaven worden de herstelde delen weer stevig verbonden met de bestaande spanten, met behoud van zoveel mogelijk origineel hout. Tijdens de werkzaamheden ondersteunt een tijdelijke stalen constructie de spanten. Negen sensoren houden continu in de gaten of er beweging optreedt, tot op tienden van millimeters.
Het plafond
Het gips op het plafondgewelf, aangebracht in de jaren dertig, laat op meerdere plekken los. Samen met een stucwerkexpert en een restauratieschilder hebben we de staat van het plafond en de bijzondere schilderingen onderzocht. Losse delen worden gefixeerd, met zo min mogelijk aantasting van de monumentale schilderwerken.
Vergunningen en toezicht
De omgevingsvergunningen voor de restauratiefases zijn definitief afgegeven. Een bouwteam met leden van de gemeente, de Monumentenkamer en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beoordeelt elke stap, in de voorbereiding én in de uitvoering.
Duurzaam herbestemmen
Het blijven gebruiken van de Luciakerk is een vorm van duurzaamheid. Het bouwwerk en de beschermde interieurelementen krijgen zo een nieuw leven. Ook het interieur wordt hergebruikt: kerkbanken, tafels en andere elementen uit de kerk worden in de nieuwe inrichting opgenomen.
Voor ons allemaal
De Luciakerk is van ons allemaal: van Ravensteiners en toeristen tot zakelijke gasten en gezinnen. Ze is een plek voor ceremonies en evenementen, voor ontmoeting en cultuur, en voor educatie over de lokale geschiedenis.
Wat er in de kerk gebeurt, draait ook in de toekomst om bezieling, bezinning en beleving. Denk aan bruiloften, afscheid en jubilea, aan exposities, symposia en vergaderingen, en aan muziek en theater op het podium van het monument.
Samen de Luciakerk behouden
Om de restauratie en het onderhoud te bekostigen, wordt de kerk commercieel geëxploiteerd, bij bedrijven en particulieren. De opbrengst gaat terug naar het monument, zodat de verhalen van de Ravensteinse geschiedenis verteld blijven worden.